منظور از آغازه و پایانه، کلمات یا عباراتی هستند که گوینده، مکالمه خود را با آن ها آغاز یا تمام می کند. نمونه کلیشه ای آغازه، «سلام» است و عبارت «خداحافظ» نیز نمونه ای رایج از پایانه کلامی به شمار می آید. عبارات کلیشه ای و رایجی همچون «تولدت مبارک» یا «نوروزتان پیروز» را نیز می توان به اعتبار کارکرد واقعی شان در میان کاربران زبان، آغازه یا پایانه نامید. در این پژوهش، الگوهای آغازه و پایانه شش درس نامه آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان بررسی شده است. منابع مورد مطالعه عبارتند از: پورنامداریان (1386)، ثمره (1384)، ضرغامیان (1384)، صفارمقدم (1391)، فرزاد (2004) و شعبانی جدیدی و پرویز بروکشا (2010). یافته های تحقیق نشان می دهد درس نامه های مورد مطالعه، در استفاده از عناصر آغازه و پایانه کلامی، به الگوهای طبیعی و متعارف زبان توجه نکرده اند. همچنین، استفاده از صورت های خطاب رسمی، نسبت به غیررسمی بیشتر است. کاربرد آغازه ها نسبت به پایانه ها بیشتر است و بسیاری از مکالمات در پیکره پژوهش، ناگهان و به گونه ای مصنوعی خاتمه می یابند و در واقع قطع می شوند. محقق بر این باور است که یافته های پژوهش حاضر می تواند توجه مولفان متون آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبان را به کاستی های منابع موجود جلب کرده و اهمیت بازنگری در متون مذکور را خاطرنشان سازد.

جستار حاضر با توجه به مطرح بودن زبان فارسی در جهان امروز ، به عنوان زبان همدلی و تفاهم بین المللی ، با تاکید بر آموزش زبان فارسی به اردو زبانان فراهم آمده و نگارنده زبان شناسی مقابله ای را به عنوان اساسی ترین رهیافت در زبان آموزی به غیر فارسی زبانان معرفی کرده است. در اینجا به منظور آشنایی خوانندگان با این شیوه پویا، مقایسه و مقابله ای میان همخوان های دو زبان فارسی و اردو ، برگرفته از نظام های آوایی دو زبان و نیز مقایسه ای کلی میان حروف همخوان نماد خطی آنها در نظام نوشتاری این زبان ها ، به انجام رسیده است. این شیوه تحلیلی با ارائه عناصر و واحدهای زبان فارسی آغاز شده و پس از توصیف هر واحد فارسی ، معادل آن در زبان اردو ارائه گردیده است. نتایج به دست آمده حاکی از کارآمد بودن این گونه تحلیل های تقابلی در زمینه های گوناگون آموزش زبان فارسی به اردو زبانان است و خود می تواند توسعه و گسترش ایران شناسی را در قلمرو زبان فارسی به دنبال داشته باشد.

این تحقیق مهارت دانشجویان پزشکی را در امر خواندن متون علمی مربوطه می آزماید. از 57 دانشجوی پزشکی آزمونی شامل 35 سوال انگلیسی عمومی و تخصصی در نیم ساعت به عمل آمد. سوالات عمدتا چند جوابی و معدودی نیز صحیح / غلط بودند. بررسی نتایج نشان داد که صرفا 43.9 درصد توانستند نمره بالاتر از 10 ( از بیست نمره) را کسب کنند. چنین نتیجه ای موید این نکته است که اکثریت دانشجویان دندانپزشکی توان بایسته را در فهم متون علمی مربوطه ندارند.

تعارف از مهم ترین مؤلفه های هویت فرهنگی ایرانیان و عنصر اصلی ادب آیینی فارسی است و نقش مهمی را در ارتباطات ایرانیان و ارتباطات بین فرهنگی میان ایرانیان و غیرایرانیان ایفا می کند. شناسایی تعارف یکی از امکان ها و شرایط عمده در شناسایی وضعیت فرهنگ و زندگی روزمره ایرانی است. این مقاله با بهره گیری از جامعه شناسی صوری زیمل و نظریه کنش گفتار آستین در زبان شناسی به بررسی جایگاه «تعارف ایرانی» در آموزش زبان فارسی و پیچیدگی های کلامی آن می پردازد. تعارف، علی رغم در هم تنیدگی با زبان و فرهنگ ایرانی، در پژوهش های زبان و فرهنگ ایرانی به عنوان زبان دوم چندان مورد توجه نیست. تعارف ایرانی جنبه های مختلف و متعددی دارد و به نسبت موقعیت، سن، تحصیلات و سطح اجتماعی افراد متغیر است. هدف از پژوهش حاضر بررسی میزان آگاهی و دیدگاه فارسی آموزان خارجی از یادگیری تعارفات ایرانی هنگام قرارگیری آن ها در شرایط مختلف است و نیز روش تحقیق به صورت مصاحبه غیر حضوری با فارسی آموزان خارجی انجام شد. نتایج پژوهش نشان می دهد. میزان آگاهی بسیاری از فارسی آموزان خارجی برای یادگیری تعارفات ایرانی زیاد بود و آموزش تعارفات ایرانی را برای ارتقاء کیفیت یادگیری زبان فارسی الزامی دانستند. به دلیل ناآشنایی زبان آموزان غیرفارسی زبان با تعداد محدودی از ساختارهای اجتماعی تعارف و کنش های گفتاری با مشکل مواجهه می شدند. هم چنین یافته ها نشان می دهد که آشنایی با سازوکار فرهنگی تعارف، موجب دریافت بهتر پیام های تعارف توسط فارسی آموزان می شود به طوری که در تقویت ارتباطات اجتماعی می توانند آگاهانه از آن استفاده کنند.

امروزه آموزش زبانِ مبتنی بر پیکره، موردِتوجه بسیاری از پژوهشگران حوزۀ آموزش زبان است و استفاده از پیکره های زبانی در این حوزه به شیوه های مختلفی صورت می گیرد. در این مقاله برآن بودیم تا ضمن معرفی انواع پیکره های مفید در امر آموزش زبان و اشاره به ویژگی های ساختاری آن ها، به کارآمدی پیکره ها و نقش آن ها در آموزش زبان بپردازیم. براساس این، به طورکلی، دو نوع پیکره، یکی پیکرۀ آموزشی زبان و دیگری پیکرۀ زبان آموز را معرفی کرده ، به نمونه هایی از این پیکره ها در زبان فارسی اشاره کرده ایم. علاوه برآن، برخی داده های زبانی برچسب خوردۀ زبان فارسی را فهرست کردیم و نشان دادیم که چگونه می توان از آن ها در آموزش زبان فارسی بهره برد. مشخص است که پرسش اصلی این پژوهش بر نحوۀ اثرگذاری و کاربردهای پیکره ها در آموزش زبان متمرکز است و برای پاسخ به آن ناگزیر بوده ایم با نگاه جامع توصیفی به پیشینۀ مطالعات نظری و عملی این حوزه مراجعه کنیم. نتیجۀ بررسی های مروری و پژوهشی این مطالعه نشان داد که هریک از پیکره های مورداشاره باتوجه به زیرساخت محتوایی که دارند به شکل خاصی می توانند در آموزش زبان مفید باشند و بررسی داده بنیاد این مقاله بر تأثیر مثبت داده های زبانی بر تولید محتوای آموزشی مناسب صحه می گذارد.

مقاله حاضر به بیست سال تجربه نگارنده در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در حوزه آموزش زبان و فرهنگ ایران به غیرفارسی زبانان پرداخته است. نگارنده ماموریت های آموزشی خود در دانشگاه های بوسنی و کره جنوبی را پایه تحقیقات مربوط قرار داده و، با بررسی وضعیت آموزش زبان فارسی و عملکرد مثبت نهادهای متولی، به طرح مسائل و کاستی های عمده پرداخته؛ آنگاه شکل گیری بخش آزوفا در سال های اخیر و رویکرد جدید پژوهشگاه در این حوزه را مطرح ساخته است. بر اساس این رویکرد، اولا لازم است که سطح آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان و فرزندان ایرانی دور از وطن، با تکیه بر روش های نوین آموزشی و همکاری با نهادهای متولی، به طور جدی ارتقا داده شود و، ثانیا، ترویج جذابیت های فرهنگی و تمدنی ایرانیان به عنوان بخشی از میراث فرهنگ بشری هدف والاتر آموزش زبان تعریف شود.

در این مقاله، سعی شده با توجه به اهمیت روزافزون گسترش زبان فارسی در کشورهای دیگر، مسایل و مشکلاتی که در فرآیند آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان است، مشخص و راهکارهایی برای رفع این مشکلات ارائه گردد. برای نیل به این هدف، نخست تعریف واژه های آموزش، یادگیری و تدریس، سپس عوامل دخیل در فرآیند آموزش و اینکه کدامیک از آنها از اهمیت بیشتری برخوردارند بیان شده است. سپس با توجه به عوامل اصلی تدریس، یعنی: زبان آموزان، مواد درسی و معلم؛ مشخص شد آیا در فرآیند آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، به این عوامل توجه لازم می شود و از نظر علوم زبان شناسی و تعلیم و تربیت، این سه عامل در فرآیند آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، در مسیر علمی خود پیش می روند یا خیر؟ با استفاده از نظرات صاحبنظران در علم تعلیم و تربیت، تجربه تدریس به خارجیان، آموزش در موسسه بریتیش کانسل انگلستان و مشاهده مکرر آموزش زبان خارجی در چند مدرسه اکراین؛ 22 مورد از مواردی که می تواند مدرس را در امر تدریس زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، یاری دهد، بیان شده و سرانجام، برای هر چه بهتر شدن فرآیند آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، پیشنهادهایی ارائه گردیده است.

بـرای آمـوزش زبـان فارسـی ماننـد هـر زبـان دیگـری کـه بـه عنـوان زبــان دوم آمــوزش داده می شــود مهارت هــای آمــوزش بــه کار گرفتــه می شــود. در ایــن تحقیــق نگارنــده کوشــیده اســت مهارت هــای تدریــس زبــان از قبیــل خوانــدن و نوشــتن را بــا تاکیــد بــر هریــک از عوامــل چهارگانــۀ آمــوزش واژگان، دســتور زبــان، معنــا و فرهنــگ معرفــی نمایــد تــا امــکان شــناخت و کاربســت بهتریــن شــیوه بــرای آمــوزش زبــان فارســی بــه غیــر فارســی زبانان میســر شــود. ایــن تحقیــق بــه بیــان انــواع مهارت هــای آمــوزش، همچــون روش دســتور ترجمه، روش مســتقیم، روش شــنیداری ـگفتاری، می پــردازد و معایــب و محاســن آنهــا را بر می شــمرد و پـس از ارزیابـی، بـه مـدد رهیافـت تحلیلـی ـ توصیفـی ایـن نتیجـه را بـه دسـت می دهـد کـه توالـی روشهـای آمـوزش زبـان دوم، سـبب زایـش روش نویـن آمـوزش بـه نـام رویکـرد ارتباطـی شـده اسـت؛ رویکـردی کـه روش هـای ابداعـی آن را منسـوخ نکـرده بلکـه موجبـات تکامـل و تعالـی هرچـه بیشـتر آن را فراهـم آورده اسـت. همچنیـن تحقیـق پیـشرو بـا بیـان اصـول و اهـداف رویکـرد آمـوزش ارتباطـی ایـن شـیوه را کارآمدتریـن شـیوه بـرای آمـوزش زبـان فارسـی بـه غیـر فارســی زبانان معرفــی می نمایــد. ایــن عوامــل عــلاوه بــر روابــط گوناگــون بین المللــی در عرصه هــای اقتصــادی، فرهنگـی، سیاسـی، اجتماعـی و آموزشـی، زمینه هـای اقبـال غیـر فارسـی زبانان بـه آموختـن زبـان فارسـی را فراهـم آورده اسـت.

مقوله فعل مرکب از جالب ترین، ظریف ترین و در عین حال پیچیده ترین بخش های پژوهش های نحوی است که توجه بسیاری از زبان شناسان و مدرسان آموزش زبان دوم / خارجی را به خود معطوف کرده است. این پژوهش سعی دارد با استفاده ازتحلیل ساختار فعل مرکب فارسی گفتاری معیار در چارچوب نظریه حاکمیت و مرجع گزینی و نیز با استفاده از شیوه های نوین و علمی آموزش زبان و واژه، راهکار علمی و کارآمدی جهت آموزش فعل مرکب فارسی به غیرفارسی زبانان به دست دهد. بر طبق این پژوهش، فعل های مرکب فارسی گفتاری معیار را می توان به لحاظ تعداد موضوع های آن به دو دسته یک موضوعی و چند موضوعی تقسیم کرد. برای آموزش فعل مرکب به غیر فارسی زبانان، بهتر است در سطح مبتدی از فعل های مرکب یک موضوعی و در سطوح بالاتر از فعل های مرکب با موضوع های بیشتر استفاده کرد. بعلاوه استفاده از متن های گفتاری که به صورت طبیعی و به منظور ایجاد ارتباط تهیه شده اند مناسب تر به نظرمی رسد.